Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, iklim ısınmasıyla çözülen donmuş toprak tabakalarının tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı saptandı. AGU Advances bülteninde yayımlanan araştırma, permafrost erimesinin sülfürlü kayaçları açığa çıkararak yer altı sularına yoğun miktarda ağır metal ve sülfürik asit karıştırdığını ortaya koydu.
Brooks Sıradağları genelindeki el değmemiş altı havzadan 2022 ile 2024 yılları arasında toplanan su numuneleri, yüzey altı akışlarının derindeki mineralleri çözündürdüğünü gösterdi. Oksijen ve su ile tepkimeye giren sülfürlü yapıların sülfürik asit oluşturduğu; demir, alüminyum, kadmiyum, nikel, çinko ve nadir toprak elementlerini serbest bıraktığı belirlendi.
Analiz sonuçlarına göre, kirlenmemiş yukarı havzalarda 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değeri, yamaç sızıntılarında 3,2 seviyesine kadar geriledi. Söz konusu sızıntı alanlarındaki sülfat ve birleşik metal yoğunluğunun, ana nehir yataklarındakinden binlerce kat daha yüksek olduğu saptandı.
Nehir Havzalarında Metal Taşınımı ve Asit Dengesinin Seyri
Yan kollardan gelen asit yüküne karşın ana akarsular nötr pH seviyesini korumayı başardı. Fakat nehirlerin sahip olduğu bu tamponlama mekanizması, metaller ile sülfat bileşiklerinin akıntı yönünde kilometrelerce sürüklenmesini engelleyemedi.
Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında yapılan saha ölçümlerinde, yan kol katılımlarıyla sülfat oranının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma yükseldiği ve bu değerlerin nehir boyunca korunduğu tespit edildi.
Agashashok ve Wulik havzalarına ait uzun dönemli hidrolojik kayıtlar, kimyasal değişimlerin kademeli değil, 2019 ve 2020 yıllarında ani sıçramalarla gerçekleştiğini gösterdi. İlgili dönemde Wulik Nehri’ndeki toplam çinko miktarında yüzde 770’e ulaşan artışlar kaydedildi.
Kritik kırılmanın, bölgede en yüksek sıcaklık ve yoğun kar yağışının görüldüğü 2018-2019 kış sezonuna denk geldiği bildirildi. Kalınlaşan kar tabakasının toprağı kış soğuğuna karşı yalıtarak donmayı önlediği ve zemin erimesini (ground thaw) derinleştirip yer altı suyu hareketliliğini hızlandırdığı belirtildi.
2021 ile 2024 yılları arasındaki ölçümler, Wulik Nehri’ndeki sülfat ve çinko oranlarının gerilediğini ve asit nötralizasyon kapasitesinin yükseldiğini gösterdi. Araştırmacılar, kesin işleyişi henüz netleşmeyen bu tabloyu geçici bir iyileşme evresi olarak değerlendirdi.
